MEDIEVAL POLEARMS AGAINST ARMOUR CRASH TESTS PROJECT

1. Charakter i cel przedsięwzięcia
2. Scenariusz eksperymentu
2.1. Przygotowanie replik broni zaczepnej i ochronnej
2.2. Przygotowanie imitacji postaci ludzkiej
2.3. Montaż replik broni ochronnej na manekinie
2.4. Seria najazdów konnych z użyciem replik broni zaczepnej
3. Metody dokumentacji
4. Kosztorys
1. Charakter i cel przedsięwzięcia

MEDIEVAL POLEARMS AGAINST ARMOUR CRASH TESTS PROJECT jest projektem autorskim z zakresu archeologii eksperymentalnej. Podmiotem odpowiedzialnym, pomysłodawcą i głównym organizatorem jest Studenckie Koło Naukowe Historyków „Historikon”. Celem przedsięwzięcia jest chęć odtworzenia narzędzi, warunków, przeprowadzenie doświadczeń naukowych oraz dokumentacja i publikacja ich wyników. Projekt zakłada wykonanie replik różnych rodzajów średniowiecznej broni drzewcowej i wypróbowanie ich w praktyce na replikach broni ochronnej z tej samej epoki. Ponieważ kluczowym elementem doświadczenia pozostaje wykorzystanie koni, ze względów bezpieczeństwa koniecznym będzie skorzystanie z usług członków grupy kaskaderskiej. Dla uzyskania miarodajnych wyników konieczne jest również zapewnienie warunków imitujących rzeczywistość średniowiecznego pola bitwy, mianowicie odpowiedniej masy konia i jeźdźca, prędkości natarcia oraz mocowania fantoma naśladującego stabilność stojącego piechura. Szczególnie istotnym elementem wydaje się konieczność szerokiej publikacji wyników doświadczeń, tym bardziej, iż w Polsce i na świecie notujemy zupełny brak podobnych eksperymentów. Właściwy sposób przeprowadzenia doświadczeń dostarczy bronioznawcom i historykom wojskowości wygodnego narzędzia do lepszej interpretacji źródeł oraz dzięki zrekonstruowaniu przebiegu zdarzenia jednostkowego (wynik spotkania dwóch rodzajów broni) pozwoli na nowe, świeże spojrzenie na opisy manewrów taktycznych wojsk podczas bitew. Dokładny opis założeń teoretycznych i planów praktycznych ich realizacji znajduje się poniżej.

2. Scenariusz eksperymentu

2.1. Przygotowanie replik broni zaczepnej i ochronnej
Podstawowym wymogiem wobec repliki broni, czy jakiegokolwiek artefaktu jest zgodność z oryginalnym jego wzorcem w zakresie materiałów, techniki produkcji oraz formy zewnętrznej. Wszystkie repliki broni wykorzystane do przeprowadzenia eksperymentu wykonane zostaną na wzór konkretnych znalezisk archeologicznych pochodzących z Europy Środkowowschodniej, a datowanych w miarę możliwości na przełom XIV/XV w. Przy wykonaniu broni zaczepnej konieczne będzie zachowanie wszystkich jej właściwości, z formą zewnętrzną włącznie. W przypadku broni ochronnej większy nacisk należy położyć na zachowanie jej właściwości fizykalnych niż formę zewnętrzną. Ze względu na wysokie koszty produkcji broni ochronnej prawdopodobnie koniecznym będzie zrezygnowanie z kompletności jej replik i zastąpienie jej odpowiednio zamontowanymi fragmentami. Przewiduje się wykonanie następujących replik broni zaczepnej: kopia, włócznia, sulica. Ze względu na wysokie prawdopodobieństwo zniszczenia drzewców kopii podczas najazdu, co uniemożliwiłoby dalsze doświadczenia, koniecznym będzie wykonanie dwóch egzemplarzy repliki kopii. W przypadku broni ochronnej przewiduje się wykonanie następujących replik broni zaczepnej: napierśnik płytowy, płaty, przeszywanica, kolczuga. W doborze elementów broni kierowano się ich popularnością w Europie Środkowowschodniej na przełomie XIV i XV w.

2.2. Przygotowanie imitacji postaci ludzkiej
Ze względu na niewielkie prawdopodobieństwo trafienia bronią drzewcową w kończyny oraz głowę, na potrzeby eksperymentu wprowadzone zostanie ograniczenie do badań nad obrażeniami korpusu. Powyższemu celowi odpowiada rozmiar użytych fantomów, imitujących jedynie tułów. Chęć możliwie wiernego odtworzenia właściwości fizykalnych ludzkiego ciała warunkuje dobór materiałów do wykonania manekinów. Podstawowym materiałem będzie 10%-owy żel balistyczny (żelatyna doktora Facklera), którym oblany zostanie druciany szkielet połączony ze stojakiem. Żel balistyczny, stosowany najczęściej do badania balistyki końcowej pocisku oraz przy wykonywaniu manekinów przeznaczonych do testów zderzeniowych pojazdów, doskonale imituje ciało ludzkie, gdyż ma podobną gęstość (mieszczącą sie w przedziale od 0,97g/cm? do 1,06g/cm?) oraz sprężystość. Ze względu na niebezpieczeństwo szybkiego zniszczenia fantomów podczas eksperymentu, co uniemożliwiłoby dalsze doświadczenia, koniecznym będzie wykonanie od 2 do 3 korpusów.

2.3. Montaż replik broni ochronnej na manekinie Odpowiednie zamontowanie przygotowanych replik broni na manekinach oraz ich ustawienie jest ważnym elementem. Nieprawidłowe jego wykonanie wprowadzić może zmienne rzutujące na wynik całego doświadczenia, prowadząc wręcz do jego fałszywości. Imitacja piechura nie może bowiem zbyt łatwo ustąpić pod naporem oręża, nie może jednak również trwać w pozycji początkowej mimo zadania ciosu. Pożądaną elastyczność osiągnąć można przez użycie prostego stojaka z drutu żebrowanego na nóżce zgiętej pod kątem ostrym (patrz ryc. 1).

2.4. Seria najazdów konnych z użyciem replik broni zaczepnej Po przygotowaniu wszystkich pomocy możliwe będzie przystąpienie do zasadniczego punktu doświadczenia, czyli wykonania testów zderzeniowych. Podczas doboru kolejności najazdów założeniem zasadniczym było takie dobranie broni zaczepnej i ochronnej, aby zniszczenia manekina oraz zbroi postępowały od najmniejszych po najbardziej destruktywne. Użycie w pierwszej kolejności kopii przy pełnym galopie zaowocowałoby prawdopodobnie zniszczeniem lżejszych rodzajów pancerza i uniemożliwiło doświadczenia przy użyciu włóczni czy sulicy. Kolejność najazdów przewiduje się zatem następującą:

1. Najazd próbny z bronią ćwiczebną
2. Najazd kłusem sulica vs napierśnik płytowy + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
3. Najazd galopem sulica vs napierśnik płytowy + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
4. Najazd kłusem włócznia vs napierśnik płytowy + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
5. Najazd galopem włócznia vs napierśnik płytowy + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
6. Najazd galopem kopia vs napierśnik płytowy + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy

Zmiana uzbrojenia ochronnego na manekinie (ew. manekina)
7. Najazd kłusem sulica vs płaty + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
8. Najazd galopem sulica vs płaty + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
9. Najazd kłusem włócznia vs płaty + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
10. Najazd galopem włócznia vs płaty + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
11. Najazd galopem kopia vs płaty + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
Zmiana uzbrojenia ochronnego na manekinie (ew. manekina)
12. Najazd kłusem sulica vs kolczuga + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
13. Najazd galopem sulica vs kolczuga + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
14. Najazd kłusem włócznia vs kolczuga + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios z wolnego ramienia
15. Najazd galopem włócznia vs kolczuga + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy
16. Najazd galopem kopia vs kolczuga + przeszywanica (jako pancerz spodni). Cios spod pachy

Zmiana uzbrojenia ochronnego na manekinie (ew. manekina)
17. Najazd kłusem sulica vs przeszywanica. Cios z wolnego ramienia
18. Najazd galopem sulica vs przeszywanica. Cios spod pachy
19. Najazd kłusem włócznia vs przeszywanica. Cios z wolnego ramienia
20. Najazd galopem włócznia vs przeszywanica. Cios spod pachy
21. Najazd galopem kopia vs przeszywanica. Cios spod pachy

3. Metody dokumentacji

Dokumentacja będzie prowadzona w następujących formach: fotograficznej, filmowej oraz opisu narracyjnego i wartości liczbowych. Oprócz udokumentowania początkowego stanu wszystkich replik broni, rejestracji podlegać będzie po każdym najeździe stan broni, uszkodzenia manekina oraz empiryczne doświadczenia jeźdźca (np. stopień wyważenia broni, łatwość jej prowadzenia).

4. Kosztorys

Przybliżona wartość kosztów niezbędnych do wprowadzenia niniejszego projektu w życie znana będzie po otrzymaniu wiadomości zwrotnych od producentów replik broni oraz po wybraniu grupy kaskaderskiej, która pomoże przy wykonaniu praktycznej części eksperymentu.

Autor projektu: Wojciech Grabowski